
ในการรับประทานยาคุมนั้น ถ้าจะให้ผลดีที่สุดก็ควรจะรับประทานทุกวัน และตรงเวลา เพื่อให้การคุมกำเนิดมีประสิทธิภาพมากที่สุด แต่ในบางครั้งก็อาจจะมีเหตุจำเป็นที่ทำให้เราต้องเลื่อนเวลากินยาคุม หรือกระทั่งลืมไปเลย แล้วเมื่อลืมกินยาคุมก็ทำให้เป็นกังวลว่าจะท้องไหม หรือมีผลอะไรต่อการคุมกำเนิดหรือไม่
หากลืมกินยาคุมจะเพิ่มโอกาสให้ร่างกายตกไข่พร้อมรับการปฏิสนธิจากอสุจิได้มากขึ้น และนำไปสู่การตั้งครรภ์ อย่างไรก็ตาม ผู้ที่รับประทานยาคุมกำเนิดทุกวัน ก็ยังอาจตั้งครรภ์ได้ เนื่องจากวิธีคุมกำเนิดด้วยการรับประทานยาล้มเหลวร้อยละ 1-2 ต่อปี ทั้งนี้ อัตราการล้มเหลวทั้งหมดคิดเป็นประมาณร้อยละ 5 ต่อปี ซึ่งอัตราดังกล่าวรวมไปถึงผู้ที่ไม่ได้รับประทานยาคุมตามกำหนดอย่างสม่ำเสมอด้วย
โอกาสเสี่ยงตั้งครรภ์อันเนื่องมาจากการลืมกินยาคุมกำเนิดนั้นขึ้นอยู่กับปัจจัย 3 ประการ ได้แก่ ช่วงเวลาที่ลืมกินยาคุม จำนวนยาคุมที่ลืมกิน และช่วงเวลาที่มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันระหว่างที่ลืมกินยาคุม นอกจากนี้ ช่วงที่ร่างกายปลอดฮอร์โมน (Hormone-Free Interval) ถือเป็นช่วงที่เสี่ยงตกไข่ได้มากที่สุด โดยภาวะร่างกายปลอดฮอร์โมนเกิดจากเริ่มกินยาคุมกำเนิดแผงใหม่ช้าหรือไม่ได้กินยาคุมกำเนิดในช่วง 3 สัปดาห์แรกของการใช้ยา
ยาคุมแบบฮอร์โมนรวม หากที่ลืมกินยาคุมจำนวน 1 เม็ด หากลืมกินยาคุมเม็ดใดเม็ดหนึ่งบนแผงไปเพียง 1 เม็ด หรือเริ่มกินยาคุมแผงใหม่ช้าไป 1 วัน ยังไม่ถือว่าเสี่ยงตั้งครรภ์ ควรปฏิบัติ ดังนี้
- รับประทานยาคุมกำเนิดเม็ดล่าสุดที่ลืมกินทันทีที่นึกขึ้นได้ ซึ่งอาจต้องรับประทานยาคุมกำเนิด 2 เม็ดภายในวันเดียว
- รับประทานยาคุมกำเนิดเม็ดที่เหลือตามปกติ
ยาคุมแบบฮอร์โมนเดี่ยว ให้พิจารณาว่ายาคุมที่รับประทานนั้นเป็นดีโซเจสตรีล (Desogestrel) หรือไม่ โดยดูจากส่วนผสมที่ระบุบนฉลากหรือใบคำแนะนำในการใช้ยา หรือสอบถามจากเภสัชกร หากลืมกินยาคุม ควรปฏิบัติตัวตามคำแนะนำในการใช้ยาตามแต่กรณี ดังนี้
- ลืมกินไม่เกิน 3 ชั่วโมง (หรือไม่เกิน 12 ชั่วโมง ในกรณีที่ยาคุมเป็นดีโซเจสตรีล) หากลืมกินยาคุมที่เป็นโปรเจสเตอโรนเพียงอย่างเดียว ภายในเวลาไม่เกิน 3 ชั่วโมง หรือลืมกินยาคุมที่เป็นดีโซเจสตรีล ภายในเวลาไม่เกิน 12 ชั่วโมง ยังไม่ถือว่าเสี่ยงตั้งครรภ์ ควรปฏิบัติ ดังนี้
- รับประทานยาคุมเม็ดล่าสุดที่ลืมกินทันทีที่นึกขึ้นได้
- รับประทานยาคุมเม็ดถัดไปตามเวลาปกติ ซึ่งอาจต้องรับประทานยาคุมกำเนิด 2 เม็ดภายในวันเดียว
- ลืมกินช้ากว่า 3 ชั่วโมง (หรือช้ากว่า 12 ชั่วโมง ในกรณีที่ยาคุมเป็นดีโซเจสตรีล) หากลืมกินยาคุมที่เป็นโปรเจสเตอโรนเพียงอย่างเดียว โดยลืมกินเป็นเวลามากกว่า 3 ชั่วโมง หรือลืมกินยาคุมที่เป็นดีโซเจสตรีลช้ากว่า 12 ชั่วโมง นับว่าเสี่ยงตั้งครรภ์ ควรปฏิบัติ ดังนี้
- รับประทานยาคุมกำเนิดทันทีที่นึกขึ้นได้ โดยรับประทานเพียงเม็ดเดียวเท่านั้นแม้จะลืมกินยาคุมเพียงเม็ดเดียวหรือมากกว่านั้น
- รับประทานยาคุมเม็ดถัดไปตามเวลาปกติ ซึ่งอาจต้องรับประทานยาคุมกำเนิด 2 เม็ด ภายในวันเดียว ได้แก่ ยาเม็ดที่กินชดเชยจากที่ลืมรับประทาน และยาเม็ดที่ต้องรับประทานตามปกติ ซึ่งไม่ก่อให้เกิดอันตรายใดๆ
- รับประทานยาเม็ดที่เหลือทุกวันตามเวลาปกติ
- เลี่ยงการมีเพศสัมพันธ์หรือใช้วิธีคุมกำเนิดอื่นๆ ร่วมด้วยเป็นเวลา 2 วันหลังจากต้องรับประทานยาคุมเม็ดที่ลืมกิน เนื่องจากยาคุมที่เป็นโปรเจสเตอโรนอย่างเดียวจะใช้เวลา 2 วันเพื่อสร้างมูกที่ปากมดลูกป้องกันอสุจิไม่ให้เข้าไปปฏิสนธิกับไข่ ทั้งนี้ เอกสารกำกับยาที่แนบมากับยาคุมอาจจะระบุให้สวมถุงยางอนามัยเมื่อมีเพศสัมพันธ์เป็นเวลา 7 วันหลังจากวันที่รับประทานยาคุมเม็ดที่ลืมกิน เนื่องจากยาจะใช้เวลาเจ็ดวันเพื่อออกฤทธิ์หยุดการตกไข่
- พิจารณาใช้ยาคุมฉุกเฉินในกรณีที่มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันภายในช่วงสองวันหลังจากที่ลืมกินยาคุม หรือปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรร่วมด้วย
